miền tây

                                                    Miền Tây Du Ký

Lâu lắm không về Miền Tây, đặc biệt là khu tứ giác Long Xuyên. Thảng hoặc có công tác thì cũng chỉ thời gian ngắn ngủi, công việc bộn bề nên cũng không có điều kiện tìm hiểu đất nước con người ở đây cho tường tận. Lần này theo đoàn văn nghệ sỹ của Hội Văn Học Nghệ  thuật tỉnh Bình Dương với nhiệm vụ chính là sáng tác, âu cũng là dịp may để” Mục sở thị” vùng đất và con người được cho là còn mang đậm tính hào sảng Nam Bộ.

Miền Tây đẹp ngay từ những bước chân đầu tiên khi chiếc xe chạy băng băng trên con đường cao tốc TP. HCM- Trung Lương. Đẹp quá con đường và đẹp quá môi trường. Ruộng đồng bát ngát chạy vùn vụt ngược chiều làm cho xe như lao nhanh hơn trên đường cao tốc. Nhưng kìa, sao lại có những đoạn rào chắn bảo vệ đường bị mở ra, sao lại có nhiều vùng còn bị bịt kín trong bao la đồng ruộng? Người dân ở đây sẽ ra vô bằng gì? Phải chăng vì vậy mà họ đành phải phá rào để có một lối thoát?! Đến nay đường cao tốc Trung Lương đưa vào hoạt động khá lâu, nhưng đường hành lang để cho dân đi lại chưa xong làm người ta dễ cảm nhận một cái gì đó chưa trọn vẹn.

Cũng trong bao la đồng ruộng ấy bỗng hiện ra một công trường đang hoạt động. Hình như là người ta đang xây dựng một sân Gold hay một khu giải trí gì đó thì phải. Nhìn những xalan cát đầy ăm ấp nối đuôi có lẽ chờ san lấp mặt bằng tôi tự hỏi: Sao người ta làm những việc vô lý như thế được nhỉ? Đất trồng lúa thì lại đi san lấp để làm dịch vu, công nghiệp, chi phí tốn kém gấp nhiều lần so với đầu tư trên  đất gò của các tỉnh miền Đông như Bình Dương-Bình Phước- Đồng Nai …Hay là mỗi tỉnh đều phải có Công nghiệp Dịch vụ mới được được coi là hoàn thành nhiệm vụ CNH-HDH?  Chả trách gì Đà Lạt đốn rừng Thông để Hiện Đại Hóa. Những chỉ tiêu máy móc kiểu phải có bao nhiêu tỷ trọng công nghiệp mới được coi là đô thị cộng với những cái đầu hám danh kiểu thích làm quan Thành hơn quan Tỉnh đã làm méo mó sự phát triển. Nhưng thôi đấy là chuyện “ vĩ mô”. Chúng ta hãy về với đời sống của những người dân hiền hòa một nắng hai sương để cùng họ chia xẻ những buồn vui cuộc sống đồng bằng vựa lúa cả nước

1/Những con người bất tử:

Miền tây có những con người, những địa danh đi vào lịch sử. Từ những người đầu tiên khai phá vùng đất trù phú này như Mạc Cữu và các thế hệ con cháu ông,  đến những người anh hùng giữ nước trong các thời kỳ kháng chiến chống thực dân đế quốc như anh hùng Nguyễn trung Trực, thời chống Pháp,  Anh hùng Phan thị Ràng (chị Sứ thời chống Mỹ)  và đặc biệt là lãnh tụ cách mạng giải phóng dân tộc, cố chủ tịch nước Tôn Đức Thắng…

Ngày nay, dưới chân núi Bình San, khu di tích và khu lăng mộ của gia đình họ Mạc lúc nào cũng nghi ngút khói hương và nườm nợp khách tham quan. Trong cái không gian thâm u , tỉnh lặng đó  hình như du khách cũng không dám lớn tiếng sợ làm mất đi cái vẽ tôn nghiêm vốn có của chốn thiêng liêng. Đây là nơi ghi nhận công lao của Mạc Cữu hơn ba trăm năm trước đã đến đây và khai phá vùng đất này. Ông đã được chúa Nguyễn Phúc Chu phong là tổng trấn Hà tiên và cho toàn quyền quản lý địa hạt như là một vị tiểu vương. Ông và con cháu ông 7 đời nối tiếp nhau xây dựng Hà tiên trở thành một thương cảng một thời sẩm uất có giao thương với nhiều vùng miền trong nước và các nước trong khu vực. Hôm nay , ba trăm năm sau mộ ông vẫn bình thản tựa lưng vào ngọn núi Bình San nhìn ra biển. Và ngày ngày người dân tứ xứ vẫn đổ xô về đây chiêm ngưỡng và tán thán công đức của ông và gia tộc.

 Nói đến gia tộc cũng nên nói đến một người con của ông là Mạc Thiên Tứ, người đã thành lập Tao đàn Chiêu Anh Các một thời lừng lẫy vùng Hà Tiên- Rạch Giá. Chiêu anh Các chiêu hiền đãi sĩ không thua gì tao đàn Nhị thập Bát tú của vua Lê Tháng Tông cuối thế kỷ 15. Điều đó cho thấy rằng gia tộc Mạc Cữu kỳ tài văn võ đều có . Từ cái nôi Chiêu anh các,  nhiều thế hệ văn nghệ sỹ miền tây trưởng thành sau này và đóng góp nhiều cho văn học Việt Nam như Đông Hồ, Mộng Tuyết, Kiên Giang Hà huy Hà…

Nếu Mạc Cữu là người có công khai phá một vùng đất, thì Nguyễn Trung Trực là hiện thân của một anh hùng dân tộc. Tiếng nói bất khuất của ông trước quân xâm lược Pháp là liều thuốc tăng lực hữu hiệu cho tinh thần quật khởi chống ngoại xâm của nhân dân cả nước. Ngày nay ở những nơi thờ cúng ông, câu :” Khi nào người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây” thường được trưng bày ở nơi trang trọng nhất. Theo tôi nó không chỉ  là chân lý cho riêng cuộc kháng chiến, mà suy rộng ra nó là yếu tố nhân dân được khẳng định trong mọi hoạt động của đời sống, trong mọi tình huống,  mọi thời đại. Có lẽ do đánh giá đúng tầm quan trọng của nhân dân nên ông đã sống mãi với nhân dân. Tháng 10 này nhân kỷ niệm 143

 năm ngày mất của ông  hàng triệu người ở các tỉnh lân cận đã lũ lượt kéo về thành phố Rạch giá để tưởng niệm một “ tượng đài” trong lòng họ. Lễ giổ ông kéo dài một tuần lễ với chi phí rất lớn vì mọi người khách đều được thết đãi cơm chay và chỗ ở  miễn phí. Thế nhưng chính nhân dân tự đứng ra lo liệu tất cả. Nhân dân tự nguyện đóng góp thực phẩm, cùng nhau nấu nướng, và  tự đứng ra tổ chức điều hành. Chính quyền tỉnh chỉ hậu thuẩn cho Ban tổ chức lễ các mặt khác thuộc phạm vi quản lý trị an và đối ngoại. Để ghi công ông người ta khắc họa:” Lữa hồng nhật tảo oanh thiên địa/ Kiếm bạc Kiên giang khấp quỷ thần”…Nhưng để tôn thờ ông người ta đề cao khí tiết của một người anh hùng:

Thư kiếm tùng nhung tự thiếu niên

Yêu gian đảm khí hữu long tuyền

Anh hùng nhược ngộ vô dung địa

Báo hận thâm cừu bất đới thiên

Thi sĩ Đông hồ dịch như sau:

Theo việc binh nhung thuở trẻ trai

Phong trần hăng hái tuốt gươm mài

Anh hùng gặp phải hồi không đất

Thù hận chang chang chẳng đội trời

Đây là bài thơ ông ngâm sang sảng  ở pháp trường trước khi lưỡi đao oan nghiệt của tên đao phủ chém đầu ông rụng xuống. Đầu anh hùng rụng xuống cho đất nước đứng lên . Ông chết, nhưng ngàn đời ông vẫn sống.

Cũng là một anh hùng cứu nước, Liệt sỹ anh hùng  Phan thi Ràng hy sinh khi tuổi vừa 25. Chị là nguyên mẫu của Chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất của nhà văn Anh Đức. Chị tham gia cách mạng năm mới 13 tuổi(1950). Mười  hai năm sau-1962 trong trận chiến kéo dài 100 ngày đêm tại núi Hòn Đất này, chi bị địch bắt và đã hy sinh. Trước khi hy sinh chi đã kịp hét vang vào vách núi để cảnh giác bộ đội thoát khỏi âm mưu của quân địch  bỏ thuốc độc vào nước suối hòng  tiêu diệt lực lượng cách mạng đang bị bao vây và quyết tâm phòng ngự đến cùng. Ngày nay dưới chân núi Hòn Đất, khu mộ chị và khu di tích được chính quyền tỉnh An Giang và huyện Hòn Đất  chăm chút khá chu đáo. Khách du lịch khắp nơi cũng thường xuyên thăm viếng. Cái không gian thoáng đãng nơi đây ít ra cũng làm nhẹ đi những mệt nhọc đường xa của khách lữ hành. Mọi người có dịp tìm hiểu về một thời gian nan mà anh dũng của một vùng đất đã đi vào văn học và lịch sử qua nhiều hiện vật và hình ảnh trong nhà truyền thống.

Nếu khu di tích họ Mạc ở Hà tiên mang cái vẽ thâm nghiêm huyền bí, thì  khu tưởng niệm cố chủ tịch nước Tôn Đức Thắng  ở cù lao Ông Hỗ tỉnh An giang lại cho ta một cảm giác bình an thư thái khi thả bộ trong vườn cây rợp mát. Hơn 7 hecta của khu tưởng niệm được chính quyền và nhân dân tỉnh An Giang  đầu tư khá hoàn chỉnh. Khu nhà cỗ nơi Bác Tôn từng sinh sống thời trẻ cùng với gia đình được tu bổ phục chế các phần hư hỏng và giữ gìn cẩn thận nên trông còn rất chắc chắn vững chải. Hai khu mới xây dựng sau gồm khu đền thờ và nơi trưng bày các di vật liên quan đến cuộc đời hoạt động của Bác cũng khá hoành tráng. Ngoài vườn, chiếc phi cơ của Hàng không Việt Nam đưa bác lần đầu tiên trở về miền Nam sau khi đất nước hòa bình cũng được trưng bày như một vật lưu niệm để nhân dân và du khách các nơi chiêm ngưỡng. Sự sạch sẽ. gọn ghẻ ngăn nắp trong khu tưởng niệm là điểm nổi bật làm người ta càng cảm thấy dễ chịu. Tôi có cảm giác không gian ở đây và không gian đời Bác có một mối giây liên hệ nào đó. Nó chân chất như cuộc đời một con người sinh ra từ miền đồng bằng sông nước hiền hòa, rồi thành một nguời thợ, rồi một người cách mạng. Không có huyền thoại, không có nhiều ồn ào, nhưng Bác Tôn là người đã đi qua chiều dài của hai cuộc kháng chiến một cách chững chạc và đạt đến đỉnh cao của quyền lực cách mạng. Thế nhưng dù đang ở đỉnh cao quyền lực Bác vẫn bình dị trong cuộc sống  đời thường. Tương truyền những lúc rỗi rảnh ở nhà Bác vẫn đem  những thứ vật dụng hư  hỏng trong gia đình ra tự sửa chữa. Bác vốn là một người thợ mà! Thăm khu tưởng niệm Bác là thăm và chiêm nghiệm một chân lý của sự bình dị đầy cao cả.

2- Những đổi thay đáng trân trọng:

Cho đến hôm nay, hai cây cầu  như là hai đốt xương sống gãy của miền tây nam bộ là cầu Mỹ Thuận và cầu Cần Thơ đều đã hoàn thành và đưa vào sử  dụng. Như vậy nếu về An giang chỉ phải qua bắc Vàm Cống. Do được tăng cường thêm phà nên bây giờ việc đi lại qua Bắc cũng dễ dàng nhanh chóng hơn. Sự giao thương thuận lợi đã chấp cánh cho Miền tây bay lên trở thành vùng đất nhiều triển vọng  trong tương lai. Lúa gạo, thủy sản, trái cây, những thế mạnh vốn có của  vùng đất phù sa màu mỡ giờ đây được tự do lưu thông trên thị trường trong nước và xuất khẩu. Những thuận lợi cơ bản đó đã làm cho bộ mặt nông thôn Miền tây có nhiều thay đổi. Đây đó trên những  con đường nhựa khá khang trang đã có khá nhiều ngôi biệt thự sang trọng mà chi phí xây dựng chắc chắn phải tốn kém không ít tiền của. Với vùng sông nước này thì chi phí cho việc xây dựng nhà kiên cố gấp đôi ba lần ở vùng đông nam bộ là chuyện đương nhiên. Điều đó nói lên một thực tế  có một bộ phận nhân dân  đang vươn lên làm giàu . Cuộc sống khá lên nên sinh hoạt của con người cũng văn minh hơn. Tôi thật sự bất ngờ trước những dãy nhà vệ sinh” hoàng tráng” khi dừng lại ở chợ huyện Lắp vò. Cảnh những  cầu tiêu  trên ao cá bây giờ đã hiếm thấy. Tôi cho rằng muốn hiểu sự thay của một vùng đất nên nhìn từ những thay đổi này. Phố xá , chợ búa, xe cộ …có khi chỉ là mặt nổi. Bác Hồ khi xưa đi thăm nơi đâu cũng trước hết tìm xem tường tận khu nhà ăn nhà vệ sinh là vì vậy.

3. Những điều còn băn khoăn:

Như đã nói ở phần đầu, miền Tây là vựa lúa của cả nước. Hàng  năm chúng ta xuất khẩu nhiều  triệu tấn gạo ra thế giới, được xếp vào hàng” đại gia “ chỉ sau Thái Lan. Vấn đề an toàn lương thực đang được cộng đồng quốc tế quan tâm. Vậy mà đây đó trên vùng đất chuyên lúa lại xuất hiện ngày càng nhiều  những sân Gold, những khu công nghiệp dịch vụ thu hẹp dần diện tích canh tác là điều mà  những nhà  hoạch định chính sách cần cân nhắc kỹ hơn. Về di tích, thắng cảnh, nhìn chung đã được các địa phương quan tâm đầu tư khá bài bản. Tuy nhiên một di tích rất  nổi tiếng của Kiên Giang là hòn Phụ tử bị gảy đổ hơn 5 năm nay vẫn chưa được phục dựng, làm cho du khách phải ngẩn ngơ tiếc nuối cho  một thắng cảnh một thời của “Hà tiên thập cảnh.”.

Bên cạnh vẽ đẹp, văn minh của các khu di tích, thắng cảnh làm mát lòng khách đường xa thì đây đó vẫn còn những khu vệ sinh nhếch nhác như ở khu di tích chị Sứ - Hòn đất, Kiên giang.. Nếu như những người quản lý các nơi này chú ý hơn thì diện mạo “ Miền Tây “ chắc chắn  sẽ càng  đẹp hơn trong mắt người hâm mộ

4- Thay lời kết:

Những ghi nhận trên đây chưa thể hiện đầy đủ diện mạo của một vùng đất. Miền tây không chỉ có Tứ giác Long xuyên. Mà thật sự trong điều kiện hạn hẹp về thời gian và kinh phí, chúng tôi cũng chưa tìm hiểu trọn vẹn vùng tứ giác này, nói chi đến những  vùng đất khác. Vì vậy “ Miền tây du ký “ xin tạm dừng tại đây chứ chưa nói lời kết thúc. Hẹn một ngày đẹp trời chúng ta sẽ lại gặp nhau trên những trang viết mới.

                           Vân Đồn  (  Kiên Giang-Bình Dương tháng 12/2011)